Δεν υπάρχει σταθερό χρονοδιάγραμμα για μια αστική απαίτηση (αγωγή) στην Κύπρο. Απαίτηση στην οποία η άλλη πλευρά δεν απαντά ποτέ μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα σε μήνες. Απαίτηση για την οποία καταχωρίζεται υπεράσπιση, που οδηγείται σε πλήρη δίκη και στη συνέχεια εφεσιβάλλεται, διαρκεί κατά κανόνα χρόνια. Το πού βρίσκεται μια συγκεκριμένη υπόθεση ανάμεσα στα δύο αυτά άκρα εξαρτάται από λίγους παράγοντες: αν ο εναγόμενος υπερασπιστεί καν την υπόθεση, πόσες ενδιάμεσες αιτήσεις θα υποβληθούν στην πορεία, πόσο φορτωμένο είναι το δικαστήριο, και αν ο διάδικος που θα χάσει θα ασκήσει έφεση.
Οι περισσότερες αστικές απαιτήσεις αρχίζουν στο Επαρχιακό Δικαστήριο, όπου την υπόθεση εκδικάζει ένας δικαστής. Από τον Ιούλιο του 2023, οι εφέσεις από τα Επαρχιακά Δικαστήρια εκδικάζονται από νέο Εφετείο, που συστάθηκε βάσει του περί Απονομής της Δικαιοσύνης (Ποικίλαι Διατάξεις) Νόμου, Ν. 33/1964, όπως τροποποιήθηκε το 2022. Η περαιτέρω έφεση στο Ανώτατο Δικαστήριο αποτελεί πλέον την εξαίρεση και όχι τον κανόνα. Με τις ίδιες μεταρρυθμίσεις ιδρύθηκαν Εμπορικό Δικαστήριο για διαφορές αξίας άνω των €2.000.000 και εξειδικευμένο Ναυτοδικείο για ναυτιλιακές υποθέσεις, βάσει του Ν. 69(Ι)/2022. Το Εμπορικό Δικαστήριο δεν έχει αρχίσει ακόμη να εκδικάζει υποθέσεις, επειδή δεν έχουν ακόμη διοριστεί οι δικαστές του, οπότε οι μεγάλες εμπορικές διαφορές εξακολουθούν να εκδικάζονται στα Επαρχιακά Δικαστήρια μαζί με κάθε άλλη αστική απαίτηση. Το Ναυτοδικείο αναφέρεται ότι ήταν έτοιμο να λειτουργήσει από τις 5 Οκτωβρίου 2026, μετά τη δημοσίευση γνωστοποίησης στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας στις 7 Αυγούστου 2026.
Οι κανόνες για την πορεία μιας υπόθεσης στο δικαστήριο άλλαξαν την ίδια περίοδο. Οι Κανονισμοί Πολιτικής Δικονομίας του 2023 εφαρμόζονται σε απαιτήσεις που καταχωρίζονται από την 1η Σεπτεμβρίου 2023 και μετά. Βασίζονται στους αγγλικούς κανονισμούς και αναθέτουν στον δικαστή, και όχι στους διαδίκους, τον έλεγχο του χρονοδιαγράμματος. Πριν προσφύγει στο δικαστήριο, ο ενάγων πρέπει πλέον κατά κανόνα να αποστείλει επίσημη επιστολή απαίτησης βάσει «πρωτοκόλλου προδικαστικής συμπεριφοράς» και να δώσει στην άλλη πλευρά χρόνο να απαντήσει. Το βήμα αυτό προσθέτει λίγες εβδομάδες, αλλά μπορεί να κλείσει μια απλή περίπτωση ανεξόφλητης οφειλής χωρίς δικαστήριο, και ο διάδικος που το αγνοεί μπορεί να καταδικαστεί στα έξοδα.
Αφού επιδοθούν το έντυπο απαίτησης και η έκθεση απαίτησης, ο εναγόμενος έχει κατά κανόνα 14 ημέρες για να καταχωρίσει σημείωμα εμφάνισης, με το οποίο δηλώνει επίσημα την πρόθεσή του να υπερασπιστεί την υπόθεση, και στη συνέχεια 28 ημέρες από την καταχώριση αυτή για να καταχωρίσει υπεράσπιση. Οι διάδικοι μπορούν να συμφωνήσουν παράταση του χρόνου για την υπεράσπιση μέχρι 42 ημέρες συνολικά, εφόσον ειδοποιήσουν το δικαστήριο όπως απαιτούν οι κανονισμοί. Αν ο εναγόμενος δεν καταχωρίσει σημείωμα εμφάνισης ή υπεράσπιση εμπρόθεσμα, ο ενάγων μπορεί να ζητήσει απόφαση ερήμην. Αν η υπεράσπιση δεν έχει πραγματική προοπτική επιτυχίας, ο ενάγων μπορεί να ζητήσει συνοπτική απόφαση χωρίς πλήρη δίκη. Με τους τρόπους αυτούς μια απαίτηση μπορεί να κριθεί μέσα σε λίγους μήνες. Η απαίτηση για την οποία καταχωρίζεται υπεράσπιση περνά στη διαχείριση της υπόθεσης: ο δικαστής ορίζει ημερομηνίες για την ανταλλαγή εγγράφων και γραπτών δηλώσεων μαρτύρων και, εν καιρώ, για τη δίκη. Οι μικρότερες απαιτήσεις, μέχρι €10.000, ακολουθούν απλούστερη διαδικασία. Μια απαίτηση με υπεράσπιση μπορεί να χρειαστεί δύο με πέντε χρόνια μέχρι την έκδοση απόφασης, ανάλογα με την πολυπλοκότητά της και τον φόρτο εργασίας του δικαστηρίου. Η έφεση μπορεί να προσθέσει αρκετά ακόμη χρόνια. Πρόκειται για γενικές πρακτικές εκτιμήσεις και όχι για σταθερά χρονοδιαγράμματα.
Η ταχύτητα ήταν ένας από τους κύριους στόχους των μεταρρυθμίσεων του 2023, αλλά δεν έχει επιτευχθεί όπως αναμενόταν, επειδή τα δικαστήρια βαρύνονταν ήδη με πολύ μεγάλο αριθμό καθυστερημένων υποθέσεων. Κάθε απαίτηση που καταχωρίστηκε πριν από τον Σεπτέμβριο του 2023 συνεχίζεται με τους παλαιούς κανονισμούς, ενώπιον των ίδιων δικαστών, και οι νέες απαιτήσεις περιμένουν τις ίδιες ημερομηνίες ακρόασης. Η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου του 2026 υπολογίζει τον μέσο χρόνο που χρειάστηκε για την εκδίκαση αστικής ή εμπορικής υπόθεσης κατ’ αντιδικία το 2024 σε 682 ημέρες σε πρώτο βαθμό και 1.426 ημέρες σε δεύτερο βαθμό. Η ίδια έκθεση σημειώνει ότι καταχωρίζονται λιγότερες νέες υποθέσεις, κάτι που οι φορείς της δικαιοσύνης αποδίδουν, τουλάχιστον εν μέρει, στη διάρκεια των διαδικασιών. Οι δικαστές αναφέρουν λιγότερες αχρείαστες αναβολές με τους νέους κανονισμούς, άρα υπάρχει πρόοδος, αλλά είναι αργή.
Η απόφαση δεν είναι το τέλος της υπόθεσης αν η άλλη πλευρά δεν πληρώσει. Πρέπει τότε να εκτελεστεί, και η Επιτροπή επισημαίνει καθυστερήσεις και σε αυτό το στάδιο, με μεταρρυθμιστικό νομοσχέδιο να εκκρεμεί ακόμη ενώπιον της Βουλής. Η εκτέλεση κατά οφειλέτη που αρνείται να συμμορφωθεί με την απόφαση μπορεί να είναι περίπλοκη, δαπανηρή και χρονοβόρα.
Για όποιον εξετάζει το ενδεχόμενο να εγείρει απαίτηση, ο χρόνος πριν από την καταχώριση αξίζει την ίδια προσοχή με τον χρόνο στο δικαστήριο. Η καταχώριση της απαίτησης διακόπτει την περίοδο παραγραφής βάσει του άρθρου 17 του περί Παραγραφής Αγώγιμων Δικαιωμάτων Νόμου, Ν. 66(Ι)/2012. Για περισσότερα σχετικά με τις προθεσμίες έγερσης απαίτησης, δείτε το άρθρο για την παραγραφή στην Κύπρο. Όπου υπάρχει πραγματικός κίνδυνος μετακίνησης χρημάτων ή περιουσίας, αίτηση για διάταγμα παγοποίησης από την αρχή μπορεί να βοηθήσει στη διαφύλαξη περιουσιακών στοιχείων μέχρι την έκδοση απόφασης. Οι επιχειρήσεις μπορούν επίσης να αποφασίσουν το ζήτημα ακόμη νωρίτερα, κατά τη διαπραγμάτευση μιας σύμβασης, επιλέγοντας μεταξύ των δικαστηρίων και της διαιτησίας, όπου τα μέρη έχουν μεγαλύτερο λόγο στο χρονοδιάγραμμα.
Το άρθρο αυτό παρέχεται μόνο για σκοπούς γενικής ενημέρωσης. Δεν αποτελεί νομική συμβουλή και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται ως τέτοια. Πριν από οποιαδήποτε ενέργεια με βάση όσα αναφέρονται σε αυτό, πρέπει να ζητείται εξειδικευμένη επαγγελματική συμβουλή.
Για οποιαδήποτε απορία, επικοινωνήστε με την Orestis Laos LLC